रक्सौल, पूर्वी चम्पारण।
मानिस जतिसुकै आत्मनिर्भर भए पनि सम्बन्धबिना पूर्ण जीवन जिउन सक्दैन। परिवार, साथीभाइ, जीवनसाथी, गुरु, सहकर्मी तथा समाजसँग जोडिएका सम्बन्धले जीवनलाई भावनात्मक आधार प्रदान गर्छन्। सफलताको उचाइमा पुगेपछि पनि आफ्नो खुसी बाँड्ने आफन्तजन नहुँदा उपलब्धिहरू अधुरा लाग्न सक्छन्। त्यसैले सम्बन्धलाई जोगाइराख्नु सामाजिक आवश्यकता मात्र होइन, जीवनको सुन्दरता पनि हो।
आजको समयमा सम्बन्धको स्वरूप तीव्र रूपमा परिवर्तन भइरहेको छ। व्यस्तता, प्रतिस्पर्धा, आर्थिक दबाब र प्रविधिमाथिको बढ्दो निर्भरताले मानिसहरूलाई एक–अर्काको नजिक भएर पनि भावनात्मक रूपमा टाढा बनाइरहेको छ। मोबाइल र सामाजिक सञ्जालले संवादका माध्यम त बढाएका छन्, तर मनका कुरा सुन्ने र बुझ्ने समय भने घटाउँदै लगेका छन्। धेरै परिवारमा एउटै छानामुनि बसेर पनि मानिसहरू आ–आफ्नै संसारमा व्यस्त देखिन्छन्।
यही विचार लायन्स क्लब इन्टरनेसनल डिस्ट्रिक्ट ३२२ई जोन ४१ का जोन चेयरपर्सन सह–डिस्ट्रिक्ट चेयरपर्सन एवं भारत विकास परिषद्, रक्सौलका सेवा संयोजक सह–मिडिया प्रभारी तथा सामाजिक कार्यकर्ता बिमल सर्राफले प्रेससँग साझा गरेका हुन्।
वास्तवमा सम्बन्धमा ठूलो दरार प्रायः कुनै ठूलो घटनाबाट होइन, साना–साना गलतफहमीबाट उत्पन्न हुन्छ। कसैको कुरालाई गलत अर्थमा बुझ्नु, पूरा कुरा नसुनी निष्कर्ष निकाल्नु, मनको कुरा स्पष्ट नगर्नु वा शंकालाई मनभित्रै पालिरहनुले बिस्तारै दूरी बढाउँछ। त्यसैले सम्बन्धलाई मजबुत बनाउन खुला संवाद सबैभन्दा महत्वपूर्ण आधार हो।
संवादको अर्थ केवल बोल्नु मात्र होइन, अगाडिको व्यक्तिको कुरा ध्यानपूर्वक सुन्नु र उसका भावनालाई बुझ्नु पनि हो। धेरैपटक मानिसलाई सल्लाह होइन, केवल आफ्नो कुरा बिना कुनै निर्णय सुनिदिने कोही चाहिएको हुन्छ। संवेदनशील संवादले मनको बोझ हल्का पार्न सक्छ र वर्षौंदेखि बनेको दूरीसमेत कम गर्न सक्छ।
सम्बन्धको अर्को बलियो आधार विश्वास हो। जहाँ विश्वास हुन्छ, त्यहाँ साना–साना समस्याले ठूलो रूप लिँदैनन्। तर जहाँ हरेक कुरामा शंका हुन्छ, त्यहाँ सामान्य कुराकानीसमेत विवादको कारण बन्न सक्छ। विश्वास एकै दिनमा निर्माण हुँदैन; निरन्तर राम्रो व्यवहार, इमानदारी र जिम्मेवारीबाट यो बिस्तारै बलियो हुँदै जान्छ।
सम्बन्ध जोगाउन अहंकारलाई पछाडि छोड्नु पनि आवश्यक छ। धेरैपटक दुवै पक्षले आफ्नै कुरालाई अन्तिम सत्य ठान्छन् र संवाद बन्द गर्छन्। परिणामतः सानो कुरा ठूलो दूरीमा परिणत हुन्छ। यस्तो अवस्थामा पहल गर्नु कमजोरी होइन, सम्बन्धप्रतिको संवेदनशीलताको परिचय हो। सानो पहल, सच्चा माफी वा मायाले भरिएको एउटा शब्दले वर्षौं पुरानो सम्बन्धलाई टुट्नबाट जोगाउन सक्छ।
यद्यपि सम्बन्ध निभाउनुको अर्थ हरेक गलत व्यवहारलाई स्वीकार गर्नु होइन। जहाँ निरन्तर अपमान, हिंसा, धोका वा शोषण हुन्छ, त्यहाँ आफ्नो सुरक्षा, सम्मान र गरिमालाई प्राथमिकता दिनु आवश्यक हुन्छ। क्षमाको अर्थ अन्यायलाई उचित ठहर गर्नु होइन, बरु आफ्नो मनलाई कटुताबाट मुक्त गर्नु हो। स्वस्थ सम्बन्धमा प्रेमसँगै सम्मान र व्यक्तिगत सीमाको समझ पनि आवश्यक हुन्छ।
हरेक व्यक्तिको स्वभाव, सोच र परिस्थिति फरक हुन्छ। त्यसैले सम्बन्धमा पूर्ण समानताको अपेक्षा गर्नुभन्दा एक–अर्कालाई बुझ्ने प्रयास गर्नुपर्छ। कहिले अगाडिको व्यक्तिको कुरा स्वीकार गर्नु, कहिले आफ्नो कुरा बुझाउनु र कहिले परिस्थितिलाई समय दिनु—यिनै कुराले सम्बन्धलाई परिपक्व बनाउँछन्।
आजको आवश्यकता सम्बन्धलाई केवल सम्पर्कको सूचीका रूपमा नहेरी त्यसलाई भावनात्मक जिम्मेवारीका रूपमा बुझ्नु हो। समय निकालेर आफ्ना प्रियजनसँग कुरा गरौँ, उनीहरूको कुरा सुनौँ, साना गल्तीलाई अनावश्यक विवाद नबनाऔँ र सम्भव भएसम्म संवादको बाटो खुला राखौँ।
सम्बन्ध संयोगले बन्छन्, तर तिनलाई मजबुत बनाउन संवाद, विश्वास, सम्मान र समझदारी आवश्यक हुन्छ। जीवनको दौडधुप जति नै बढे पनि आफ्ना प्रियजनका लागि केही समय र मनमा केही ठाउँ बचाइराख्नु नै सम्बन्धको वास्तविक पूँजी हो।
