रक्सौल, पूर्वी चम्पारण। मानिसको जीवनमा आत्मविश्वास यस्तो शक्ति हो, जसले कठिनभन्दा कठिन परिस्थितिमा पनि अगाडि बढ्ने साहस प्रदान गर्छ। यसको विपरीत आत्ममुग्धता यस्तो मानसिक प्रवृत्ति हो, जसमा व्यक्ति आफूलाई अरूभन्दा श्रेष्ठ ठान्न थाल्छ। यी दुईबीचको अन्तर सूक्ष्म भए पनि व्यक्तित्व र जीवनमा पार्ने प्रभाव भने बिल्कुल फरक हुन्छ।
उक्त विचार लायन्स क्लब इन्टरनेसनल डिस्ट्रिक्ट ३२२ ई, जोन ४१ (२०२६–२७) का जोन चेयरपर्सन सह डिस्ट्रिक्ट चेयरपर्सन तथा भारत विकास परिषद्, रक्सौलका सेवा संयोजक एवं सञ्चार प्रभारी तथा सामाजिक कार्यकर्ता बिमल सर्राफले व्यक्त गरेका हुन्।
सर्राफका अनुसार आत्मविश्वासले व्यक्तिलाई आफ्नै क्षमतामाथि विश्वास गर्न सिकाउँछ। आत्मविश्वासी व्यक्तिले आफ्ना खुबी पहिचान गर्नुका साथै आफ्ना कमजोरी स्वीकार गर्न पनि हिचकिचाउँदैन। सफलता प्राप्त हुँदा ऊ विनम्र रहन्छ भने असफलताबाट सिकेर पुनः अगाडि बढ्ने प्रयास गर्छ। मेहनत, धैर्य र निरन्तर प्रयासबाट लक्ष्य हासिल गर्न सकिन्छ भन्ने विश्वास नै आत्मविश्वासको आधार हो।
यसको विपरीत आत्ममुग्धताले व्यक्तिलाई आफ्नै प्रशंसामा यसरी डुबाउँछ कि उसले अरूका राम्रा पक्ष र आफ्ना कमजोरीहरू देख्न छोड्छ। आत्ममुग्ध व्यक्ति आफ्ना उपलब्धिलाई बढाइचढाइ गरेर हेर्न थाल्छ, आलोचना सहज रूपमा स्वीकार गर्दैन र कतिपय अवस्थामा अरूका विचारलाई महत्व दिनसमेत छोड्छ। यही प्रवृत्तिले बिस्तारै सम्बन्धमा दूरी र व्यवहारमा अहंकार जन्माउन सक्छ।
वास्तवमा आत्मविश्वास भन्छ—‘म गर्न सक्छु।’
जबकि आत्ममुग्धता भन्छ—‘मभन्दा राम्रो कोही छैन।’
यी दुई सोचबीचको अन्तरले नै व्यक्तिको व्यक्तित्वको दिशा निर्धारण गर्छ। आत्मविश्वासले अरूको सम्मान गर्दै अगाडि बढ्न सिकाउँछ भने आत्ममुग्धताले आफूलाई अरूभन्दा माथि प्रमाणित गर्ने मानसिकतातर्फ लैजान्छ।
आजको प्रतिस्पर्धात्मक समयमा आफ्ना उपलब्धिप्रति गर्व गर्नु गलत होइन। आफ्नो मेहनत र सफलताको सम्मान गर्नु आवश्यक पनि छ। तर गर्व र अहंकारबीचको सीमालाई बुझ्नु अझ महत्वपूर्ण हुन्छ। जब व्यक्तिले आफ्नो सफलतालाई आफ्नो श्रेष्ठताको प्रमाण ठान्न थाल्छ र अरूलाई आफूभन्दा सानो देख्न थाल्छ, त्यहीँबाट आत्मविश्वास बिस्तारै आत्ममुग्धतामा परिवर्तन हुन सक्छ।
साँचो आत्मविश्वास त्यही हो, जहाँ सफलतासँगै विनम्रता, ज्ञानसँगै जिज्ञासा र सामर्थ्यसँगै संवेदनशीलता कायम रहन्छ। आफ्ना कमजोरी स्वीकार गर्दै त्यसलाई सुधार गर्न निरन्तर प्रयास गर्ने व्यक्ति नै बलियो र सन्तुलित व्यक्तित्वको परिचय दिन्छ।
जीवनमा अगाडि बढ्न आत्मविश्वास आवश्यक छ, तर त्यसलाई विनम्रताको सीमाभित्र राख्नु अझ महत्वपूर्ण छ। आत्मविश्वासले व्यक्तिलाई उचाइसम्म पुर्याउँछ भने आत्ममुग्धताले त्यही उचाइबाट पतनतर्फ धकेल्न सक्छ।
त्यसैले आफूमा विश्वास राखौँ, आफ्ना उपलब्धिको सम्मान गरौँ, तर अरूको सम्मानलाई कहिल्यै कम नठानौँ। साँचो महानता आफूलाई कति ठूलो ठानिन्छ भन्ने कुरामा होइन, सफलताका बाबजुद अरू मानिसहरूले हामीलाई कति विनम्र, सहज र सम्मानपूर्ण पाउँछन् भन्ने कुरामा हुन्छ।
आत्मविश्वासले अगाडि बढाउँछ, विनम्रताले हृदयमा स्थान दिलाउँछ र आत्ममुग्धताबाट बच्न सक्नुले सफलतालाई दीर्घकालीन बनाउँछ।
