रक्सौल, पूर्वी चम्पारण।
समय र परिस्थितिमाथि आजसम्म कसैको पनि पूर्ण नियन्त्रण रहँदै आएको छैन। समय र परिस्थिति कहिले र कसरी परिवर्तन हुन्छन् भन्ने कुरा कसैले पनि निश्चित रूपमा भन्न सक्दैन। आज हाम्रो अनुकूल रहेको परिस्थिति भोलि प्रतिकूल बन्न सक्छ। त्यसैले जीवनमा जति नै सफलता, सम्पत्ति वा शक्ति प्राप्त भए पनि मानिस सधैँ सरल, सहज र विनम्र भएर रहनुपर्छ।
उक्त विचार लायन्स क्लब इन्टरनेसनल, डिस्ट्रिक्ट ३२२ ई, जोन ४१ का जोन अध्यक्ष तथा डिस्ट्रिक्ट अध्यक्ष, भारत विकास परिषद्, रक्सौलका सेवा संयोजक तथा सञ्चार प्रभारी एवं सामाजिक कार्यकर्ता बिमल सर्राफले प्रेससँग साझा गर्नुभएको हो।
उहाँले भन्नुभयो, “यो सम्पूर्ण संसार ईश्वरको एउटा लीला र नाटकजस्तै हो। यस संसारमा सृष्टि पनि छ र विनाश पनि, सुख पनि छ र दुःख पनि। वर्तमान समयमा युद्ध र हिंसाका रूपमा विनाशको दृश्य देखिइरहेको छ। तर संसारमा परिवर्तनको यो क्रम निरन्तर चलिरहन्छ। जीवनको वास्तविक आनन्द भनेको जस्तोसुकै परिस्थितिमा पनि आफ्नो मनलाई सन्तुलित, शान्त र सकारात्मक राख्न सक्नु हो।”
उहाँका अनुसार संसारलाई हेर्ने हाम्रो दृष्टिकोणले नै सुख र दुःखको अनुभूति निर्धारण गर्छ। जसले संसारका प्रत्येक प्राणी र प्रत्येक परिस्थितिमा ईश्वरको अस्तित्व देख्छ, उसका लागि जीवन आनन्दमय बन्छ। तर बाहिरी परिस्थितिलाई मात्र आधार बनाएर जीवनको मूल्याङ्कन गर्ने व्यक्तिको मनमा असन्तोष र दुःख बढ्दै जान्छ।
मानिसको मनभित्र राम्रो र नराम्रोबीचको संघर्ष निरन्तर चलिरहन्छ। यसको उदाहरण रामायणका पात्रहरूबाट पनि बुझ्न सकिन्छ। लंकाजस्तो वातावरणमा बसेर पनि विभीषण भगवान् रामको स्मरण गरिरहे, जबकि अयोध्याजस्तो पवित्र स्थानमा रहेर पनि मन्थरा आफ्ना नकारात्मक विचार र कलहबाट मुक्त हुन सकिनन्। यसबाट स्पष्ट हुन्छ कि स्थानभन्दा हाम्रो मन र सोच बढी महत्वपूर्ण हुन्छ।
उहाँले भन्नुभयो, “केवल मथुरा, काशी वा कुनै तीर्थस्थलको यात्रा गर्दैमा मन पवित्र हुँदैन। वास्तविक तीर्थस्थल त हाम्रो आफ्नै मन हो। हाम्रो मनभित्र चलिरहेको राम्रो र नराम्रोबीचको संघर्षमा हामी सधैँ सचेत रहनुपर्छ। हाम्रा विचार र कर्म रावणका अवगुणतर्फ होइन, भगवान् रामका सद्गुणतर्फ अघि बढ्नुपर्छ।”
बिमल सर्राफका अनुसार धनवान् बन्नका लागि मानिसले एक–एक कण जोड्नुपर्छ भने गुणवान् बन्नका लागि एक–एक क्षणको सदुपयोग गर्नुपर्छ। धन–सम्पत्ति यही जीवनसम्म सीमित रहन सक्छ, तर असल कर्म, सद्विचार र पुण्यले मानिसको जीवनलाई दीर्घकालसम्म सार्थक बनाउँछ।
उहाँले झूटलाई कहिल्यै पनि राम्रो विकल्प मान्न नहुने बताउनुभयो। अरूसँग बोलेको झूटले केही समयका लागि स्वार्थ पूरा गरे पनि विस्तारै विश्वास, सामाजिक प्रतिष्ठा र मानवीय सम्बन्धलाई कमजोर बनाउँदै लैजान्छ। सबैभन्दा ठूलो कुरा, जब मानिस आफैँसँग झूट बोल्न थाल्छ, त्यसको प्रभाव सबैभन्दा पहिले उसको व्यक्तित्व र मनमा पर्छ।
उहाँले भन्नुभयो, “जब समय र परिस्थिति हाम्रो पक्षमा हुन्छ, त्यसबेला कसैको अपमान गर्नु हुँदैन। कसैलाई कमजोर वा आफूभन्दा कम ठान्नु हुँदैन। आज हामी शक्तिशाली र समृद्ध हुन सक्छौँ, तर समय हामीभन्दा धेरै शक्तिशाली छ। इतिहास साक्षी छ—समयले ठूला–ठूला सम्राट र शक्तिशाली व्यक्तिहरूलाई समेत परिवर्तन गरिदिएको छ।”
त्यसैले सफलता प्राप्त भएपछि अहंकार होइन, विनम्रता बढ्नुपर्छ। जीवनमा परिस्थिति जस्तोसुकै भए पनि मानिसले आफ्नो व्यवहार र बोलीमा नियन्त्रण राख्नुपर्छ। मन खराब भएको अवस्थामा पनि कसैलाई नराम्रो शब्द बोल्नु हुँदैन, किनकि मन पछि ठीक हुन सक्छ, तर मुखबाट निस्किएको शब्द फेरि फिर्ता लिन सकिँदैन।
उहाँका अनुसार तनाव व्यवस्थापन गर्नु पनि जीवनको एउटा महत्वपूर्ण कला हो। कठिन परिस्थिति र तनावका बीच आफूलाई सन्तुलित राख्न सिक्ने व्यक्तिले नै वास्तविक सफलताको आनन्द लिन सक्छ। यदि हामी तनावलाई व्यवस्थापन गर्न सक्दैनौँ भने प्राप्त गरेको सफलतालाई पनि लामो समयसम्म सम्हाल्न कठिन हुन्छ।
अन्त्यमा उहाँले भन्नुभयो, “जीवनमा सुख–दुःख, लाभ–हानि तथा अनुकूल–प्रतिकूल परिस्थिति आउने–जाने क्रम चलिरहन्छ। हाम्रो हातमा समय र परिस्थितिलाई परिवर्तन गर्नु होइन, बरु तिनका बीच आफ्ना विचार, व्यवहार र कर्मलाई सही दिशामा अघि बढाउनु हो। त्यसैले राम्रो समयमा घमण्ड नगरौँ, खराब समयमा निराश नहोऔँ र हरेक परिस्थितिमा मानवता, संयम, सद्भाव तथा विनम्रता कायम राखौँ। यही नै जीवनलाई सार्थक र आनन्दमय बनाउने सरल मार्ग हो।”
