वीरगंजस्थित शैक्षिक संस्थाहरूको स्वामित्व र प्रकृतिलाई लिएर विगतदेखि नै स्पष्ट वर्गीकरण रहँदै आएको छ। ठाकर राम बहुमुखी क्याम्पस र नर्सिङ क्याम्पस त्रिभुवन विश्वविद्यालयअन्तर्गतका आङ्गिक क्याम्पसका रूपमा सञ्चालन हुँदै आएका छन् भने BPC, BCC, NA, NI, Om लगायतका क्याम्पसहरू निजी (Private Limited) संरचनामा दर्ता भई सञ्चालनमा रहेका छन्। यही स्पष्टताबीच पछिल्लो समय हरि खेतान बहुमुखी क्याम्पसको वास्तविक हैसियत के हो भन्ने प्रश्नले वीरगंजको शैक्षिक, सामाजिक र बौद्धिक वृत्तमा गम्भीर बहस जन्माएको छ।
सार्वजनिक रूपमा लामो समयदेखि सामुदायिक अर्थात् Public/Community क्याम्पसका रूपमा परिचित हरि खेतान बहुमुखी क्याम्पसलाई लिएर हालै सम्पन्न एक बैठकमा क्याम्पसको स्वामित्वसम्बन्धी विषयले तीव्र विवादको रूप लिएको छ। उक्त बैठकमा आजीवन क्याम्पस प्रमुखका रूपमा रहनुभएका डा. भगवान यादवले हरि खेतान बहुमुखी क्याम्पस Private Limited अन्तर्गत पर्ने दाबी गर्नुभएको थियो। उहाँको उक्त भनाइपछि बैठकमै कडा असहमति जनाउँदै क्याम्पस सामुदायिक भएको दाबी गर्ने पक्ष र निजी भएको ठान्ने पक्षबीच लामो बहस चलेको थियो।
बहसका क्रममा सामुदायिक पक्षधरहरूले खेतान परिवारले क्याम्पस स्थापना गरेपछि यसलाई वीरगंजका जनता र समुदायमा समर्पण गरिसकेको तर्क अघि सारेका छन्। उनीहरूका अनुसार एकपटक कुनै शैक्षिक संस्था समुदायलाई हस्तान्तरण भइसकेपछि त्यो संस्था कुनै व्यक्ति, परिवार वा सीमित समूहको निजी सम्पत्ति रहन सक्दैन। बरु त्यो सम्पूर्ण समुदायको साझा सम्पत्ति बन्न जान्छ, जसको संरक्षण, सञ्चालन र विकास पनि सामुदायिक सहभागिताबाट हुनुपर्छ।
यस पक्षले विश्वविद्यालय अनुदान आयोग (UGC) ले समेत हरि खेतान बहुमुखी क्याम्पसलाई सामुदायिक क्याम्पसकै श्रेणीमा राखेको दाबी गरेको छ। UGC को वर्गीकरणले क्याम्पसको सार्वजनिक चरित्रलाई औपचारिक मान्यता दिएको उनीहरूको भनाइ छ। त्यसैले व्यवहार, निर्णय प्रक्रिया र व्यवस्थापनमा निजी संस्थाजस्तो शैली अपनाइनु कानुनी र नैतिक दुवै दृष्टिले गलत हुने उनीहरूको निष्कर्ष छ।
पछिल्लो समय क्याम्पसभित्र देखिएका गतिविधिहरूले यो असन्तुष्टिलाई अझ चर्काएको बताइन्छ। क्याम्पसको निर्णय प्रक्रिया सीमित व्यक्तिको नियन्त्रणमा केन्द्रित हुँदै गएको, समुदाय, शिक्षक, कर्मचारी र विद्यार्थीको सहभागिता कमजोर बनाइएको तथा पारदर्शिता र उत्तरदायित्व घट्दै गएको गुनासोहरू सार्वजनिक रूपमा उठ्न थालेका छन्। क्याम्पसलाई निजी संस्थाजस्तो व्यवहार गर्दै सामुदायिक भावनालाई बेवास्ता गरिएको आरोपले स्थिति झनै संवेदनशील बनेको छ।
यही कारण अब यो विषयलाई क्याम्पसको चार पर्खालभित्र सीमित नराखी सार्वजनिक बहसको विषय बनाइने घोषणा गरिएको छ। अभियन्ताहरूले यसलाई केवल स्वामित्वको विवाद मात्र नभई सामुदायिक शिक्षाको मर्म, सार्वजनिक सम्पत्तिको संरक्षण र भावी पुस्ताको शैक्षिक अधिकारसँग जोडिएको गम्भीर मुद्दाका रूपमा व्याख्या गरेका छन्। उनीहरूका अनुसार यदि आज सामुदायिक क्याम्पसलाई निजीकरणतर्फ धकेलियो भने भोलि अन्य सामुदायिक संस्थाहरू पनि यही जोखिममा पर्न सक्छन्।
अभियानमा संलग्न पक्षहरूले हरि खेतान बहुमुखी क्याम्पसलाई Private Limited होइन, वास्तविक अर्थमा Public Property का रूपमा स्थापित गर्नुपर्ने माग अघि सारेका छन्। क्याम्पसको स्वामित्व, विधान र व्यवस्थापन संरचनामा कानुनी तथा संस्थागत स्पष्टता ल्याई समुदायको सम्पत्तिलाई कुनै व्यक्ति वा समूहको नियन्त्रणबाट मुक्त गरिनुपर्ने उनीहरूको जोड छ।
यस विषयमा वीरगंजवासी, शैक्षिक अभियन्ता, विद्यार्थी, अभिभावक र सम्पूर्ण सरोकारवालालाई सही तथ्य बुझेर सही पक्षमा उभिन आग्रह गरिएको छ। हरि खेतान बहुमुखी क्याम्पसको स्वामित्वलाई लिएर उठेको यो प्रश्न अब केवल एउटा क्याम्पसको विषयमा सीमित नरही वीरगंजको सामुदायिक चेतना, सार्वजनिक सम्पत्तिको संरक्षण र शिक्षाको भविष्यसँग प्रत्यक्ष रूपमा गाँसिएको मुद्दा बन्दै गएको देखिन्छ।
