रक्सौल, पूर्वी चम्पारण ।
वाणीमा संवेदना, व्यवहारमा विनम्रता र कर्ममा असलपन नै सुखी जीवनको वास्तविक पूँजी हो। मानिसको जीवनमा परिस्थिति सधैँ एउटै रहँदैन। कहिले सुख आउँछ भने कहिले दुःख, कहिले सफलता मिल्छ भने कहिले असफलताको सामना गर्नुपर्छ। जीवनका यिनै उतारचढावले मानिसलाई अनुभव, धैर्य र समझ प्रदान गर्छन्। त्यसैले विपरीत परिस्थितिबाट डराउनुको सट्टा त्यसबाट सिक्नु नै बुद्धिमानी हो। जीवनमा आउने हरेक चुनौतीले हामीलाई अझ बलियो बन्ने अवसर दिन्छ।
आजको बदलिँदो सामाजिक परिवेशमा एउटा कुरा विशेष रूपमा बुझ्न आवश्यक छ—शरीरमा लागेको चोट समयसँगै निको हुन सक्छ, तर शब्दले दिएको चोट प्रायः मनमा लामो समयसम्म रहिरहन्छ। कठोर बोलीले मानिसको आत्मविश्वासमा चोट पुर्याउन सक्छ, सम्बन्धमा दरार ल्याउन सक्छ र वर्षौँ पुराना सम्बन्धलाई क्षणभरमै कमजोर बनाउन सक्छ। त्यसैले बोल्नुअघि आफ्ना शब्दले अर्को व्यक्तिको मनमा कस्तो प्रभाव पार्छ भन्ने सोच्न आवश्यक छ।
लायन्स क्लब इन्टरनेसनल डिस्ट्रिक्ट ३२२ ई (२०२६–२७, जोन ४१) का जोन चेयरपर्सन तथा डिस्ट्रिक्ट चेयरपर्सन, भारत विकास परिषद् रक्सौलका सेवा संयोजक तथा सञ्चार प्रभारी एवं सामाजिक अभियन्ता बिमल सर्राफका अनुसार जीवनमा गल्ती सच्याउन सकिन्छ र गलतफहमी हटाउन सकिन्छ, तर कुनै व्यक्तिको मनमा आफूलाई लिएर बनेको गलत धारणा परिवर्तन गर्न निकै कठिन हुन्छ। त्यसैले सुनेको भरमा तुरुन्तै विश्वास गर्नुको सट्टा सत्य बुझ्ने प्रयास गर्नुपर्छ। कुनै पनि घटनाका धेरै पक्ष हुन सक्छन्—हाम्रो दृष्टिकोण, अर्को व्यक्तिको दृष्टिकोण र वास्तविक सत्य। विवेकशील व्यक्ति त्यही हो, जसले यी तीनबीचको अन्तर बुझ्न सक्छ।
जीवन पनि समुद्रका छालजस्तै हो। छाललाई रोक्नु हाम्रो हातमा हुँदैन, तर त्यसमा डुङ्गा चलाउनु हाम्रो सीपमा निर्भर हुन्छ। परिस्थिति जति कठिन भए पनि मानिसभित्र धैर्य, विवेक र सकारात्मक सोच छ भने त्यही परिस्थिति अवसरमा बदलिन सक्छ। असफलताबाट पनि सिकेर अर्को कदम अझ मजबुत रूपमा चाल्न सकियो भने असफलता निरर्थक हुँदैन।
हाम्रो समाजमा सरल र विनम्र मानिसलाई कमजोर ठान्ने गल्ती प्रायः गरिन्छ। तर वास्तविकता के हो भने सहनशीलता कमजोरी होइन, चरित्रको शक्ति हो। कुनै शान्त व्यक्तिको मौनतालाई उसको असमर्थता ठानेर पटक–पटक चोट पुर्याउनु उचित हुँदैन। हरेक मानिसको सहनशीलताको एउटा सीमा हुन्छ। त्यो सीमा समाप्त भएपछि मानिस सधैँ झगडा गर्दैन, बरु चुपचाप दूरी बनाउँछ। कहिलेकाहीँ असल मानिसको जीवनबाट टाढा हुनु ठूलो क्षतिभन्दा कम हुँदैन।
आजको अर्को ठूलो विडम्बना के हो भने मानिसको मूल्य घट्दै गएको छ भने पैसाको मूल्य बढ्दै गएको छ। पैसा जीवनका लागि आवश्यक छ, तर जीवन पैसाका लागि होइन। पैसा साधन हो, साध्य होइन। मानिस प्रेम, सम्मान र अपनत्वका लागि बनेको हो। धनको प्रयोग जीवनलाई राम्रो बनाउनका लागि हुनुपर्छ। जब सम्बन्धमा प्रेमको ठाउँ स्वार्थले र संवेदनाको ठाउँ उपयोगिताले लिन थाल्छ, तब आर्थिक रूपमा सम्पन्न भए पनि मानिस भित्रबाट एक्लो हुन पुग्छ।
जीवनमा कुनै कमी, पीडा वा दुःख छ भने केवल परिस्थितिलाई दोष दिनुको सट्टा आत्मचिन्तन पनि आवश्यक हुन्छ। हरेक व्यक्तिले समय–समयमा आफ्ना कर्म र निर्णयको समीक्षा गर्नुपर्छ। बितेको समय परिवर्तन गर्न सकिँदैन, तर वर्तमानलाई सुधारेर भविष्य अवश्य बदल्न सकिन्छ। विगतको जीवनको ‘बचत’ राम्रो हुन सकेन भने निराश हुनुको सट्टा आजैदेखि असल कर्मको नयाँ ‘पूँजी’ जम्मा गर्नुपर्छ। यही भविष्यका लागि सबैभन्दा ठूलो लगानी हो।
वास्तवमा भोलि कुनै छुट्टै दिन होइन। जब भोलि आउँछ, त्यो आज बनेर नै हाम्रो अगाडि उभिन्छ। त्यसैले राम्रो भविष्यको प्रतीक्षा गर्नुभन्दा राम्रो भविष्यको सुरुवात वर्तमानबाटै गर्नुपर्छ। कसैलाई सहयोग गर्नुछ भने आजै गरौँ, कसैसँग क्षमा माग्नुछ भने आजै मागौँ, कुनै खराब बानी त्याग्नुछ भने आजै त्यागौँ र कुनै असल काम सुरु गर्नुछ भने त्यसका लागि आजभन्दा राम्रो समय अर्को हुँदैन।
त्यसैगरी कसैको सरलता र विनम्रताको अनुचित फाइदा उठाउनु पनि मानवीयताको विरुद्ध हो। चन्दनलाई जति घोटिन्छ, त्यति नै सुगन्ध दिन्छ, तर एउटा सीमापछि त्यही घर्षणले आगो पनि समात्न सक्छ। मानिस पनि त्यस्तै हो। उसको सहनशीलता, प्रेम र विनम्रताको सम्मान गर्नुपर्छ, शोषण होइन।
जीवनलाई सही दिशा दिन केवल बुद्धि पर्याप्त हुँदैन र केवल भावना पनि पर्याप्त हुँदैन। बुद्धिले सही बाटो देखाउँछ, भावनाले हामीलाई मानवीय बनाउँछ र आत्मबलले त्यस बाटोमा दृढतापूर्वक अघि बढ्ने शक्ति दिन्छ। यी तीनको सन्तुलन मानिसको जीवनमा स्थापित भएपछि उसका विचारमा परिपक्वता, व्यवहारमा विनम्रता र कर्ममा सकारात्मकता देखिन थाल्छ।
अन्ततः जीवनको वास्तविक सफलता धन, पद वा प्रसिद्धिमा होइन, बरु हाम्रो कारण कति मानिसको जीवनमा सकारात्मक परिवर्तन आयो भन्ने कुरामा हुन्छ। हाम्रा शब्दले टुटेको मनलाई सहारा दिऊन्, हाम्रो व्यवहारले दुःखी व्यक्तिलाई सम्मान दिओस् र हाम्रा कर्मले समाजमा असलपनको सानो उज्यालो फैलाऊन्—यही नै जीवनको सार्थकता हो।
त्यसैले बोलौँ भने सोचेर, सम्बन्ध निभाऔँ भने मनदेखि, निर्णय गरौँ भने विवेकले र कर्म गरौँ भने भविष्यलाई ध्यानमा राखेर। किनकि शरीरका घाउ समयसँगै निको हुन्छन्, तर शब्दका घाउ प्रायः मनका स्मृतिमा धेरै लामो समयसम्म जीवित रहन्छन्।
