सर्लाही, ८ कात्तिक।
नेत्ररोगसम्बन्धी उपकरण तथा सामग्री आपूर्ति गर्दै आएको वैष्णो मेडिसेल्स प्रालिका सञ्चालक रवि कुमार अग्रवालको नेपाली नागरिकताको वैधानिकतामाथि प्रश्न उठाउँदै जिल्ला प्रशासन कार्यालय, सर्लाहीमा उजुरी परेपछि प्रशासनले उनको नागरिकतासम्बन्धी अभिलेख झिकाएर छानबिन प्रक्रिया अघि बढाएको छ। नागरिकताको विषयसँगै अग्रवालसँग सम्बन्धित मेडिकल उपकरण आपूर्ति कारोबार र विभिन्न आँखा अस्पतालमा भएका खरिद प्रक्रियाबारे पनि सार्वजनिक चासो बढेको छ।
अग्रवालले सर्लाहीको मलङ्गवाबाट नेपाली नागरिकता लिँदा पेस गरेका कागजात तथा नागरिकता जारी गर्ने क्रममा अपनाइएको प्रक्रियाको वैधानिकता परीक्षण गर्न माग गर्दै उजुरी परेको हो। उजुरीमा उनको पारिवारिक विवरण, जन्म तथा नाता प्रमाणितसम्बन्धी कागजात, स्थानीय तहको सिफारिस, सनाखतलगायत नागरिकता प्राप्त गर्न पेस गरिएका सम्पूर्ण कागजातका प्रमाणित प्रतिलिपि झिकाएर परीक्षण गर्न माग गरिएको छ।
उजुरीमा अग्रवालका बुबा, आमा तथा दाजुभाइसमेत भारतीय नागरिक रहेको दाबी गरिएको छ। नागरिकता प्राप्त गर्दा उनले कुन कानुनी आधारमा र के-कस्ता कागजात पेस गरेका थिए भन्ने विषय छानबिनको दायरामा परेको छ। साथै, उनको नागरिकता जारी गर्ने क्रममा अपनाइएको प्रक्रियासमेत परीक्षण गर्न माग गरिएको छ। यद्यपि, उजुरीमा गरिएका दाबी छानबिनबाट पुष्टि हुन बाँकी छन्।
जिल्ला प्रशासन कार्यालय, सर्लाहीले उजुरीका आधारमा सम्बन्धित अभिलेख मगाएर छानबिन प्रक्रिया अघि बढाएको जनाएको छ। सर्लाहीका सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी होमप्रसाद घिमिरेका अनुसार अग्रवालको नागरिकतासम्बन्धी उजुरी प्राप्त भएपछि आवश्यक अभिलेख झिकाएर छानबिन भइरहेको छ।
उनले भने, “उनको नागरिकतासम्बन्धी विषयमा उजुरी परेको छ। हामीले अभिलेख मगाएर छानबिन गरिरहेका छौँ। छानबिनपछि मात्र के भएको हो भन्ने थाहा हुन्छ।”
अग्रवालको नागरिकतासम्बन्धी विवादसँगै उनको व्यावसायिक गतिविधिबारे पनि चासो बढेको छ। काठमाडौँको त्रिपुरेश्वरमा दर्ता रहेको वैष्णो मेडिसेल्स प्रालि नेत्ररोगसम्बन्धी उपकरण, मेसिन तथा अन्य सामग्रीको बिक्री–वितरण र बिक्रीपछिको सेवामा संलग्न रहेको विवरण सार्वजनिक अभिलेखमा देखिन्छ।
कम्पनीले आँखाको शल्यक्रियामा प्रयोग हुने फाको तथा भिट्रियोरेटिनल मेसिन, शल्यक्रियाका लागि प्रयोग गरिने सूक्ष्मदर्शी, लेजर, स्लिट ल्याम्पलगायत उपकरण आपूर्ति गर्दै आएको उल्लेख छ। केही अन्तर्राष्ट्रिय चिकित्सा उपकरण उत्पादक कम्पनीले नेपालका लागि वैष्णो मेडिसेल्सलाई आधिकारिक विक्रेताका रूपमा उल्लेख गरेको विवरणसमेत सार्वजनिक अभिलेखमा भेटिन्छ।
कम्पनीको व्यावसायिक गतिविधिसँग सम्बन्धित विवरण सार्वजनिक भएपछि विभिन्न आँखा अस्पताल तथा स्वास्थ्य संस्थामा उसले गरेको भनिएको उपकरण आपूर्तिको खरिद प्रक्रिया पनि चासोको विषय बनेको छ। विशेषगरी तिलगङ्गा आँखा अस्पताल, मेची आँखा अस्पताल र बाराको परवानीपुरस्थित आर.एम. केडिया आँखा अस्पताललगायत संस्थासँग सम्बन्धित खरिद तथा आपूर्तिका कागजातबारे चासो बढेको छ।
यस्ता खरिद प्रक्रियामा बोलपत्र कसरी आह्वान गरियो, कति कम्पनीले प्रतिस्पर्धा गरे, प्राविधिक मूल्याङ्कनका आधार के थिए, मूल्यको तुलना कसरी गरियो, आपूर्तिकर्ता छनोटका आधार के बनाइए तथा सम्झौता र भुक्तानी प्रक्रिया कसरी अघि बढाइयो भन्ने विषय सम्बन्धित कागजातको अध्ययनबाट मात्र स्पष्ट हुन सक्छ।
त्यस्तै, एउटै कम्पनीले विभिन्न स्वास्थ्य संस्थामा पटक-पटक उपकरण तथा सामग्री आपूर्ति गरेको भए त्यसको कारण, प्रतिस्पर्धाको अवस्था र खरिद प्रक्रियाको पारदर्शिताबारे पनि सम्बन्धित अभिलेखको अध्ययनबाट तथ्य पत्ता लगाउन सकिन्छ। तर, एउटै कम्पनीले पटक-पटक आपूर्ति गरेको आधारमा मात्र खरिद प्रक्रियामा अनियमितता भएको निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन।
तिलगङ्गा आँखा प्रतिष्ठानमा शल्यक्रियामा प्रयोग हुने उपकरण हराएको सम्बन्धमा भएको छुट्टै प्रकरणबारे सार्वजनिक अनुसन्धान विवरणमा समेत नेपालमा उक्त उपकरणको आधिकारिक विक्रेता वैष्णो मेडिसेल्स रहेको उल्लेख भएको देखिन्छ। यद्यपि, कुनै उपकरणको आधिकारिक विक्रेता हुनु वा कुनै अस्पतालमा सामग्री आपूर्ति गर्नु मात्रका आधारमा कम्पनी वा त्यसका सञ्चालकले अनियमितता गरेको निष्कर्ष निकाल्न सकिँदैन।
त्यसका लागि सम्बन्धित खरिदका मूल कागजात, बोलपत्रसम्बन्धी विवरण, प्रतिस्पर्धाको अवस्था, प्राविधिक तथा आर्थिक मूल्याङ्कन, सम्झौता र भुक्तानीका अभिलेख परीक्षण गर्न आवश्यक हुन्छ।
यस प्रकरणमा मुख्यतः दुई विषय अलग-अलग रूपमा महत्वपूर्ण देखिएका छन्। पहिलो, अग्रवालले नेपाली नागरिकता प्राप्त गर्दा पेस गरेका कागजात र नागरिकता जारी गर्ने क्रममा अपनाइएको प्रशासनिक प्रक्रिया। दोस्रो, वैष्णो मेडिसेल्सले विभिन्न स्वास्थ्य संस्थामा मेडिकल उपकरण आपूर्ति गर्दा अपनाइएको खरिद तथा व्यावसायिक प्रक्रिया।
नागरिकतासम्बन्धी उजुरीपछि सर्लाही प्रशासनले अभिलेख झिकाएर छानबिन अघि बढाएको अवस्थामा अग्रवालले नागरिकता प्राप्त गर्दा कुन-कुन कागजात पेस गरेका थिए, ती कागजात कहाँबाट प्रमाणित भएका थिए, सम्बन्धित स्थानीय तहले के सिफारिस गरेको थियो, सनाखत कसले गरेको थियो र प्रशासनले कुन कानुनी आधारमा नागरिकता जारी गरेको थियो भन्ने विषय छानबिनबाट स्पष्ट हुने अपेक्षा गरिएको छ।
त्यसैगरी, वैष्णो मेडिसेल्सको आपूर्तिसँग सम्बन्धित खरिद अभिलेखको अध्ययन भएमा विभिन्न आँखा अस्पतालमा भएका खरिद तथा आपूर्ति प्रक्रिया प्रतिस्पर्धात्मक र प्रचलित नियमअनुसार थिए वा थिएनन् भन्ने विषय पनि तथ्य र प्रमाणका आधारमा स्पष्ट गर्न सकिनेछ।
यस विषयमा वैष्णो मेडिसेल्स प्रालिका सञ्चालक रवि कुमार अग्रवालको प्रतिक्रिया प्राप्त हुन सकेको छैन। उनको प्रतिक्रिया प्राप्त भएपछि समाचारमा समावेश गरिनेछ।
