रक्सौल, पूर्वी चम्पारण।
जीवनमा सधैँ परिस्थिति अनुकूल हुँदैनन्। तर कठिन अनुभवहरूले मानिसलाई बलियो बनाउँछन्। वास्तविक सुख देखावटीपनमा होइन, सन्तुष्टि, आत्मसम्मान, सकारात्मक सोच र आफ्नो स्वभावअनुसार जीवन जिउन सक्ने क्षमतामा निहित हुन्छ।
जीवन सधैँ हाम्रा इच्छा र अपेक्षाअनुसार अघि बढ्दैन। कहिले खुसीका वर्षा हुन्छन् त कहिले दुःख र समस्याका बादल मडारिन्छन्। कहिले आफ्ना मानिसहरू साथमा उभिएका देखिन्छन् भने कहिले आफन्तकै व्यवहारले मन दुखाउँछ। तर यही जीवनको वास्तविकता हो। हरेक दिन एकनासको हुँदैन र हरेक परिस्थिति हाम्रो अनुकूल पनि हुँदैन। त्यसैले बुद्धिमानी भनेको हरेक परिस्थितिलाई स्वीकार गर्दै त्यसबाट केही न केही सकारात्मक पाठ सिकेर अगाडि बढ्नु हो।
जीवनको अर्थ केवल सास फेर्नु होइन, प्रत्येक सासलाई महसुस गर्दै त्यसलाई सार्थक बनाउनु पनि हो। शरीरमा के भइरहेको छ भन्ने कुरा चिकित्सकले बताउन सक्छन्, तर मनभित्र कस्ता भावना, चिन्ता र चाहना छन् भन्ने बुझ्ने जिम्मेवारी आफैँको हो। अरूको खुसीको ख्याल राख्दाराख्दै आफ्नै मनको शान्ति र आवश्यकतालाई पनि महत्त्व दिनुपर्छ। आफ्ना लागि केही समय छुट्याउनु स्वार्थ होइन, आफूप्रतिको जिम्मेवारी हो।
आजको समयमा धेरै मानिस अरूलाई प्रभावित पार्न देखावटी जीवनशैली अपनाइरहेका छन्। महँगा लुगा, ठूला गाडी, उच्च पद र बाहिरी प्रतिष्ठालाई नै सफलता मान्ने प्रवृत्ति बढेको छ। तर मानिसको वास्तविक पहिचान उसको व्यवहार, संस्कार, विचार र कर्मबाट निर्माण हुन्छ। देखावटी चमकले केही समय मानिसलाई आकर्षित गर्न सक्ला, तर मनलाई शान्ति दिन सक्दैन। आफ्नो वास्तविक पहिचान बुझ्ने व्यक्तिले अरूसँग तुलना गर्नुको सट्टा आफ्नै खुसीलाई महत्त्व दिन्छ।
कसैको आलोचना गर्दैमा आफ्नो व्यक्तित्व उच्च हुँदैन भन्ने कुरा पनि बुझ्न आवश्यक छ। कागले कोइलीको आवाजलाई दबाउन त सक्छ, तर उसको मधुरता अपनाउन सक्दैन। त्यसैगरी अरूको निन्दा गर्ने व्यक्तिले असल मानिसको छवि बिगार्ने प्रयास गर्न सक्ला, तर आलोचना गरेर मात्रै आफू असल बन्न सक्दैन। त्यसैले अरूका कमजोरी खोज्नुभन्दा आफ्नै व्यवहार र व्यक्तित्वमा सुधार ल्याउनु बढी आवश्यक छ।
कसैको मन बुझ्नु कठिन हुन्छ, तर पूर्ण सत्य नबुझी कसैप्रति गलत धारणा बनाउनु निकै सजिलो हुन्छ। धेरैपटक हामी अरूको व्यवहार मात्र देख्छौँ, तर त्यसपछाडि लुकेका सङ्घर्ष र परिस्थितिहरू बुझ्न सक्दैनौँ। त्यसैले कसैबारे धारणा बनाउनुअघि उसको अवस्था र परिस्थितिलाई बुझ्ने प्रयास गर्नुपर्छ। प्रत्येक व्यक्तिले आफ्नो जीवनमा कुनै न कुनै सङ्घर्ष गरिरहेको हुन्छ, जसबारे संसारलाई थाहासमेत नहुन सक्छ।
जीवनमा सन्तुष्टिको ठूलो महत्त्व छ। सन्तुष्टि भन्नाले अगाडि बढ्ने चाहना त्याग्नु होइन, आफूसँग जे छ त्यसप्रति आभारी रहँदै प्राप्त गर्न चाहेको लक्ष्यका लागि इमानदारीपूर्वक प्रयास गर्नु हो। इच्छा राख्नु गलत होइन, तर इच्छाको दास बन्नु मानिसको अशान्तिको कारण बन्न सक्छ। जसको मनमा सन्तुष्टि छ, उसले सीमित साधन र स्रोतमा पनि खुसी रहन सक्छ।
मानिसको जीवनमा पुण्य र पापको पनि आफ्नै महत्त्व छ। असल कर्मको फल कहिल्यै खेर जाँदैन। आवश्यकतामा परेकालाई सहयोग गर्नु, दुःखीलाई सहारा दिनु, अरूको सम्मान गर्नु र कुनै स्वार्थबिना अरूको काममा आउनु नै वास्तविक पुण्य हुन्। कसैलाई दुःख दिनु, अपमान गर्नु र आफ्नो स्वार्थका लागि अरूलाई हानि पुर्याउनु भनेको जीवनको वास्तविक कमाइ कमजोर बनाउनु हो। त्यसैले हाम्रा कर्मले कसैको अनुहारमा मुस्कान ल्याऊन्, कसैको आँखामा आँसु होइन।
ईश्वरप्रतिको विश्वासले पनि जीवनमा नयाँ ऊर्जा र शक्ति प्रदान गर्छ। परिस्थिति कठिन हुँदा र अगाडिको बाटो नदेखिँदा प्रार्थना तथा आत्मविश्वासले मानिसलाई अघि बढ्ने साहस दिन्छ। ईश्वरप्रतिको आस्थाले धैर्य, विनम्रता र असल कर्म गर्ने प्रेरणा दिन्छ। तर प्रार्थना मात्र पर्याप्त हुँदैन, त्यससँगै सही दिशामा कर्म गर्नु पनि उत्तिकै आवश्यक छ। विश्वासले मनोबल बढाउँछ भने कर्मले त्यही विश्वासलाई सफलतातर्फ डोर्याउँछ।
हामीले यो पनि सम्झनुपर्छ कि जीवन निकै छोटो छ। मानिस जन्मँदा ऊसँग सास त हुन्छ, तर कुनै पहिचान हुँदैन। संसारबाट बिदा हुँदा उसका नाम र कर्मको चर्चा रहन्छ, तर सास रहँदैन। यी दुई अवस्थाबीचको यात्रालाई नै जीवन भनिन्छ। यस यात्रालाई ईर्ष्या, द्वेष, अहंकार र अरूसँगको प्रतिस्पर्धामा बिताउनुको सट्टा प्रेम, सेवा, सद्भाव र असल कर्मले सजाउनुपर्छ।
अरूको अभाव देखेर आफ्नो खुसी नगुमाउनुहोस् र कसैको प्रभावमा परेर आफ्नो पहिचान पनि नबदल्नुहोस्। प्रत्येक व्यक्तिको जीवन फरक हुन्छ, परिस्थिति फरक हुन्छ र जीवनयात्रा पनि फरक हुन्छ। त्यसैले अरूको नक्कल गर्नुभन्दा आफ्नै स्वभाव, संस्कार र आत्मसम्मानका साथ जीवन जिउन सिक्नुपर्छ।
अन्ततः जीवनको सबैभन्दा ठूलो बुझाइ भनेकै हरेक परिस्थितिमा मुस्कुराउन सिक्नु, प्रत्येक अनुभवबाट नयाँ कुरा ग्रहण गर्नु, गल्तीबाट पाठ सिक्नु र असल कर्मबाट आफ्नो पहिचान निर्माण गर्नु हो। समय सधैँ एकनासको रहँदैन, तर समयले दिएका पाठले जीवनभर सही मार्ग देखाइरहन्छन्।
किनकि जीवन लामो समयसम्म बाँच्नुको नाम मात्र होइन, प्रत्येक क्षणलाई प्रेम, सन्तुष्टि, आत्मसम्मान र मानवताका साथ जिउनुको नाम हो। जीवन आफ्नै हो, त्यसैले अरूका अपेक्षामा होइन, आफ्नो असल स्वभाव र सकारात्मक सोचका साथ जीवन जिउनुपर्छ।
उक्त विचार लायन्स क्लब इन्टरनेसनल, डिस्ट्रिक्ट ३२२ई, जोन ४१ का जोन चेयरपर्सन तथा डिस्ट्रिक्ट चेयरपर्सन एवं भारत विकास परिषद्, रक्सौलका सेवा संयोजक तथा सञ्चार सम्पर्क प्रमुखसमेत रहेका सामाजिक अभियन्ता बिमल सर्राफले सञ्चारकर्मीसँग साझा गरेका हुन्।
