रक्सौल, पूर्वी चम्पारण।
जीवन केवल सास चलिरहनुको नाम होइन, बरु आफूलाई बुझ्ने, परिस्थितिबाट सिक्ने र सही निर्णय लिने कला हो। जीवनमा सफलता र मनको शान्ति त्यही व्यक्तिले प्राप्त गर्छ, जसले समयअनुसार आफ्नो सोच बदल्न जान्दछ र कठिन परिस्थितिमा पनि आफ्नो विवेकको साथ छोड्दैन।
जीवन पनि एउटा गाडीजस्तै हो। बाटो र परिस्थिति परिवर्तन भइरहन्छन्। त्यसैले समयअनुसार आफ्नो गति र दिशा बदल्नु आवश्यक हुन्छ। कहिले तीव्र गतिमा अघि बढ्नुपर्छ भने कहिले धैर्यका साथ अगाडि बढ्नुपर्छ। परिस्थितिसँग डराउनुको सट्टा त्यसको सामना गर्न सिक्नु नै वास्तविक समझदारी हो।
मनका इच्छाहरूको कुनै अन्त्य हुँदैन। त्यसैले जीवनमा सन्तोष र संयम आवश्यक छन्। भोजनले शरीरको भोक मेटाउन सक्छ, तर धेरै कुरा प्राप्त गर्दैमा इच्छाहरूको अन्त्य हुँदैन। मानिस जति धेरै प्राप्त गर्ने दौडमा लाग्छ, त्यति नै बेचैन हुन सक्छ। वास्तविक सुख वस्तुको अधिकतामा होइन, सन्तोष, आत्मविश्वास र मनको शान्तिमा लुकेको हुन्छ।
जीवनमा नकारात्मक विचारलाई स्थान दिनुको सट्टा सकारात्मक सोच अपनाउनुपर्छ। निराशाले हामीलाई कमजोर बनाउँछ भने आशाले अगाडि बढ्ने शक्ति दिन्छ। जब जीवन कठिनाइको समुद्रमा प्रवेश गर्छ, तब समय र अनुभवले हामीलाई सङ्घर्ष गर्न सिकाउँछन्। कठिनाइबाट सिक्ने व्यक्तिले नै आफूभित्र लुकेको क्षमता चिन्न सक्छ।
सङ्घर्ष जीवनको परीक्षा हो भने कर्म हाम्रो पहिचान हो। इतिहास साक्षी छ, कठिनाइको सामना गर्ने व्यक्तिहरूले नै आफ्नो मेहनतबाट नयाँ बाटो बनाउँछन्। त्यसैले असफलताबाट निराश हुनुको सट्टा त्यसबाट पाठ सिक्नुपर्छ। प्रत्येक ठक्करले हामीलाई सम्हालिने अवसर दिन्छ र प्रत्येक चुनौतीले हामीभित्र नयाँ शक्ति जगाउँछ।
जीवनलाई सुन्दर बनाउन असल विचारसँगै असल संस्कार पनि आवश्यक छन्। श्रद्धाले ज्ञान, नम्रताले सम्मान र योग्यताले उचित स्थान दिलाउँछ। यी गुणसँग इमानदारी र सेवाभाव जोडिएपछि व्यक्तिले समाजमा आफ्नो छुट्टै पहिचान बनाउन सक्छ।
अरूको व्यवहारबाट पनि जीवनमा धेरै कुरा सिक्न सकिन्छ। प्रायः भनिन्छ, जसले जस्तो व्यवहार गर्छ, उसलाई त्यस्तै व्यवहार गर्नुपर्छ। तर कसैको खराब व्यवहारका कारण आफ्नो असलपन त्याग्नु समझदारी होइन। कसैले कटु वचन बोल्दैमा हामीले पनि आफ्नो भाषा र संस्कार गुमाउनुपर्छ भन्ने छैन। काँडाले आफ्नो स्वभाव छोड्दैनन् भने फूलले आफ्नो सुगन्ध किन छोड्ने?
अरूको खराबीलाई आफ्नो चरित्रको हिस्सा बन्न नदिनुहोस्। कसैको गलत व्यवहारले उसको सोच देखाउँछ भने हाम्रो व्यवहारले हाम्रो संस्कार प्रकट गर्छ। त्यसैले हरेक विरोधको जवाफ विरोधबाटै दिनुपर्छ भन्ने छैन। कतिपय अवस्थामा शान्त रहनु, मर्यादा कायम राख्नु र सही बाटोमा निरन्तर हिँडिरहनु नै सबैभन्दा ठूलो जवाफ हुन्छ।
यो पनि सत्य हो कि संसारमा प्रशंसा र आलोचना दुवै प्राप्त हुन्छन्। केही मानिसले तपाईंको असल कामको प्रशंसा गर्छन् भने केहीले बिना कारण आलोचना पनि गर्छन्। यदि हामी हरेक व्यक्तिको कुराबाट प्रभावित भएर आफ्नो बाटो बदल्न थाल्यौँ भने लक्ष्यसम्म कहिल्यै पुग्न सक्दैनौँ। त्यसैले आफूले गरिरहेको काम सही छ कि गलत भन्ने कुरामा ध्यान दिनु बढी आवश्यक छ।
आलोचनासँग डराउनु हुँदैन र प्रशंसाले अहङ्कारी पनि बन्नु हुँदैन। प्रशंसा सुनेर आफ्ना कमजोरी बिर्सनु र आलोचना सुनेर आफैँमाथिको विश्वास गुमाउनु दुवै हानिकारक हुन्। अरूका कुरालाई विवेकको कसीमा जाँच्नुपर्छ। सही कुरालाई स्वीकार गर्नुपर्छ र गलत कुरालाई शान्त मनले छोडिदिनुपर्छ।
जीवनमा सबैभन्दा ठूलो जिम्मेवारी आफैँप्रतिको हुन्छ। आफ्ना विचार, शब्द र कर्मको हिसाब हामी आफैँले राख्नुपर्छ। जीवनको अन्तिम चरणमा पछुतोको बोझ बोक्न नपरोस् भन्ने सोचका साथ कर्म गर्नुपर्छ। कसैको मन दुखाउनुको सट्टा उसलाई सहारा दिनु, स्वार्थभन्दा सेवालाई महत्त्व दिनु र अधिकारसँगै कर्तव्य पनि निर्वाह गर्नु नै जीवनको वास्तविक कमाइ हो।
अन्ततः जीवनको दिशा र अवस्था निर्धारण गर्ने जिम्मेवारी आफ्नै हो। परिस्थितिले चुनौती दिन सक्छन्, मानिसहरूले आलोचना गर्न सक्छन् र समयले हाम्रो परीक्षा लिन सक्छ, तर यी सबैबीच सही निर्णय लिने शक्ति हाम्रो आफ्नै विवेकमा हुन्छ।
जीवनको सार यही हो—आफूलाई बुझौँ, अरूलाई बुझ्ने प्रयास गरौँ र हरेक परिस्थितिमा आफ्ना असल संस्कार कायम राखौँ। मुस्कुराउँदै अगाडि बढौँ, कर्म गर्दै जाऔँ र आफ्नो व्यवहारबाट यस्तो पहिचान बनाऔँ, जसप्रति आफूलाई गर्व होस् र अरूले पनि प्रेरणा लिन सकून्।
किनकि जीवन हाम्रो हो, बाटो पनि हामीले नै रोज्नुपर्छ र आफ्ना कर्मबाट त्यसको भविष्य पनि हामीले नै निर्माण गर्नुपर्छ।
उक्त विचार लायन्स क्लब इन्टरनेसनल, डिस्ट्रिक्ट ३२२ई, जोन ४१ का जोन चेयरपर्सन तथा सह-जिल्ला अध्यक्ष, भारत विकास परिषद्, रक्सौलका सेवा संयोजक तथा सञ्चारमाध्यम प्रमुख एवं सामाजिक कार्यकर्ता बिमल सर्राफले सञ्चारकर्मीसँग साझा गर्नुभएको हो।
