रक्सौल, पूर्वी चम्पारण।
संसारमा हरेक मानिस आफूलाई असल साबित गर्न चाहन्छ। कोही आफ्नो व्यवहारबाट, कोही आफ्नो बोलीबाट त कोही आफ्नो पद र प्रतिष्ठाबाट अरूलाई प्रभावित पार्ने प्रयास गर्छन्। तर वास्तविकता के हो भने असल देखिनु र असल हुनुबीच ठूलो भिन्नता छ। अनुहारले मानिसको बाहिरी परिचय दिन्छ भने उसका विचार र कर्मले वास्तविक व्यक्तित्व उजागर गर्छन्।
कहिलेकाहीँ मीठो बोल्ने व्यक्तिको मनमा स्वार्थ लुकेको हुन्छ भने कम बोल्ने सामान्य मानिस अरूका लागि ठूलो सहारा बन्न सक्छ। त्यसैले कसैको पहिरन, धन, पद वा लोकप्रियताका आधारमा उसलाई असल वा खराब ठान्नु उचित हुँदैन। मानिसको वास्तविक पहिचान उसको निरन्तर व्यवहार र कठिन समयमा देखाउने आचरणबाट हुन्छ।
अरूको नजरमा असल बन्ने चाहनामा मानिसले प्रायः आफ्नै अन्तरमनमा नियाल्न बिर्सन्छ। ऊ चाहन्छ कि मानिसहरूले उसको प्रशंसा गरून्, सम्मान दिऊन् र उसका असल गुणहरूको चर्चा गरून्। तर उसले आफ्नो मनमा कति ईर्ष्या छ, व्यवहारमा कति अहंकार छ र उद्देश्यमा कति इमानदारी छ भन्ने कुरा सोच्दैन। यही आत्मछल हो, जसमा मानिसले अरूलाई भन्दा बढी आफैँलाई धोका दिइरहेको हुन्छ।
सम्मान र प्रसिद्धि चाहनु गलत होइन, तर त्यसका लागि अन्धाधुन्ध दौडिनुले मानिसलाई आफ्नो वास्तविक उद्देश्यबाट टाढा पुर्याउँछ। नाम, रूप, पद र धन समयसँगै परिवर्तन हुन्छन्। आज प्रसिद्ध रहेको व्यक्ति भोलि ओझेलमा पर्न सक्छ। तर उसका असल कर्मबाट प्राप्त सहयोग र व्यवहारबाट आर्जित सम्मान लामो समयसम्म मानिसहरूको मनमा रहिरहन सक्छ।
मानिसको सबैभन्दा ठूलो परीक्षा त्यतिबेला हुन्छ, जतिबेला उसले कुनै लाभको अपेक्षाविना कसैलाई सहयोग गर्ने अवसर पाउँछ। उसले कमजोर व्यक्तिको साथ दिन्छ कि उसको कमजोरीको फाइदा उठाउँछ, कसैको गल्ती सुधार्न सहयोग गर्छ कि उसको उपहास उडाउँछ, अरूको सफलतामा खुसी हुन्छ कि ईर्ष्या गर्छ—यिनै साना कुराहरूले उसको चरित्रको वास्तविक परिचय दिन्छन्।
त्यसैगरी, साँचो मित्रता सँगै बस्नु, मीठा कुरा गर्नु वा सुखका समयमा साथ दिनु मात्र होइन। साँचो मित्र त्यो हो, जो कठिन परिस्थितिमा पनि साथमा उभिन्छ, गलत बाटोमा जानबाट रोक्छ र निःस्वार्थ भावले सही सल्लाह दिन्छ। अरूबाट सत्यता र निष्ठाको अपेक्षा गर्नुअघि हामीले पनि यी गुणलाई आफ्नै जीवनमा आत्मसात् गर्नुपर्छ।
हाम्रा विचार नै हाम्रो व्यक्तित्वको आधार हुन्। मनमा जस्ता भावना हुन्छन्, बोली र व्यवहारमा पनि त्यसैको झल्को देखिन्छ। यदि विचारमा दया, विनम्रता, सत्य र सेवाभाव छ भने त्यसको प्रभाव जीवनमा पनि देखिन्छ। तर मन अहंकार, लोभ र द्वेषले भरिएको छ भने बाहिरी सजावटले त्यस्ता कमजोरीलाई लामो समयसम्म लुकाउन सक्दैन।
त्यसैले अरूलाई बदल्ने चाहना राख्नुअघि आफूलाई सुधार्ने प्रयास गर्नु आवश्यक छ। आफ्ना गल्ती स्वीकार गर्नु कमजोरी होइन, बरु साहस हो। प्रशंसा सुन्नुभन्दा आफ्ना कमजोरी पहिचान गरेर सुधार गर्नु बढी महत्त्वपूर्ण हुन्छ। आफ्नो अन्तरात्माको आवाज सुन्ने व्यक्तिले मात्र सही र गलतबीचको भिन्नता बुझेर असल मानिस बन्ने दिशामा अघि बढ्न सक्छ।
जीवनको वास्तविक सफलता संसारले हामीलाई कति ठूलो ठान्छ भन्ने कुरामा होइन, हामी आफैँभित्र कति सत्यनिष्ठ, संवेदनशील र मानवीय छौँ भन्ने कुरामा निर्भर हुन्छ। अनुहारको सुन्दरता समयसँगै बदलिन्छ, तर असल चरित्रको सुन्दरता मानिसहरूको मनमा सधैँका लागि स्थान बनाउन सक्छ।
अन्ततः हाम्रो बोली र व्यवहारमा भिन्नता नहोस् तथा हाम्रो सम्मान देखावटीपनबाट होइन, असल कर्मबाट प्राप्त होस् भन्ने प्रयास गर्नुपर्छ। हाम्रो पहिचान पद र प्रतिष्ठाभन्दा व्यक्तित्वका आधारमा स्थापित हुनुपर्छ। किनकि संसारले हाम्रो अनुहार हेरेर धारणा बनाउन सक्छ, तर हाम्रो वास्तविक पहिचान भने हाम्रा विचार, नियत र चरित्रले नै निर्धारण गर्छन्।
उक्त विचार लायन्स क्लब इन्टरनेसनल, डिस्ट्रिक्ट ३२२ई, जोन ४१ (२०२६–२७) का जोन चेयरपर्सन तथा डिस्ट्रिक्ट चेयरपर्सन, भारत विकास परिषद्, रक्सौलका सेवा संयोजक तथा सञ्चार संयोजक एवं सामाजिक अभियन्ता बिमल सर्राफले सञ्चारमाध्यमसँग साझा गरेका हुन्।
