रक्सौल, पूर्वी चम्पारण।
जीवन र मृत्यु संसारका दुई यस्ता शाश्वत सत्य हुन्, जसलाई मानिसले चाहेर पनि परिवर्तन गर्न सक्दैन। जन्मसँगै जीवनयात्रा सुरु हुन्छ र मृत्युसँगै त्यस यात्राको एउटा चरण समाप्त हुन्छ। तर वास्तवमा मृत्यु अन्त्य मात्र होइन, परिवर्तनको स्वाभाविक क्रम पनि हो। जीवन र मृत्युको यस सत्यलाई जसले बुझ्न सक्छ, ऊ न मृत्युसँग डराउँछ, न त मृत्युको सामना गर्दा आफ्नो विवेक गुमाउँछ।
लायन्स क्लब इन्टरनेसनल डिस्ट्रिक्ट ३२२ ई, जोन ४१ का जोन चेयरपर्सन सह डिस्ट्रिक्ट चेयरपर्सन एवं भारत विकास परिषद्, रक्सौलका सेवा संयोजक सह मिडिया प्रभारी बिमल सर्राफले संसारलाई एउटा विशाल चोकका रूपमा बुझ्नुपर्ने बताएका छन्। उनका अनुसार, जसरी कुनै चोकमा मानिसहरू विभिन्न दिशाबाट आउँछन् र केही समयपछि आ–आफ्नो गन्तव्यतर्फ लाग्छन्, त्यसैगरी संसारमा पनि मानिसहरूको आउने–जाने क्रम निरन्तर चलिरहन्छ। कोही जन्म लिएर आउँछन् भने कोही आफ्नो जीवनयात्रा पूरा गरेर विदा हुन्छन्। यही प्रकृतिको शाश्वत नियम हो।
हामी प्रायः जन्मलाई खुसी र मृत्युलाई केवल दुःखका रूपमा हेर्ने गर्छौं। यसको मुख्य कारण हामी जीवनलाई त्यसको वास्तविक स्वरूपमा भन्दा आफ्ना सम्बन्ध, इच्छा र मोहका आधारमा बुझ्ने गर्छौं। जब हाम्रो आफ्नै कोही प्रिय व्यक्ति हामीबाट टाढा हुन्छ, तब हामीलाई सबै कुरा समाप्त भएको जस्तो लाग्छ। तर प्रकृतिको व्यापक सत्यलाई हेर्ने हो भने केही पनि पूर्ण रूपमा समाप्त हुँदैन, केवल त्यसको स्वरूप परिवर्तन हुन्छ।
जीवनमा सुख र दुःख पनि यही परिवर्तनशीलताका हिस्सा हुन्। आजको सुख भोलि दुःखमा बदलिन सक्छ भने आजको दुःख भविष्यमा कुनै नयाँ सुखको कारण बन्न सक्छ। यही जीवनको प्रकृति हो। कुनै पनि परिस्थिति सधैँ स्थायी हुँदैन। त्यसैले बुद्धिमानी यही हो कि मानिसले सुखमा अहंकार गर्नु हुँदैन र दुःखमा निराश भएर टुट्नु पनि हुँदैन।
सर्राफका अनुसार, मृत्युको सबैभन्दा ठूलो पीडा शरीर नष्ट हुनुमा भन्दा पनि मानिसले शरीर, सम्बन्ध र संसारसँग जोडेको मोहमा हुन्छ। जब व्यक्तिले जीवन केवल शरीरको नाम होइन भन्ने बुझ्न थाल्छ, तब मृत्युप्रतिको उसको दृष्टिकोण पनि परिवर्तन हुँदै जान्छ। आत्मबोधले मानिसलाई भय र शोकभन्दा माथि उठाएर शान्तितर्फ लैजान्छ।
आज मानिस बाहिरी सुख–सुविधाको खोजीमा निरन्तर दौडिरहेको छ। तर वास्तविक आनन्द उसकै आफ्नै भित्र लुकेको हुन्छ। धन, पद, प्रतिष्ठा र भौतिक उपलब्धिहरूले जीवनलाई सुविधाजनक बनाउन सक्छन्, तर स्थायी शान्ति दिन सक्दैनन्। साँचो आनन्द त्यतिबेला प्राप्त हुन्छ, जब मानिसले आफूभित्रको अशान्ति, चिन्ता, अहंकार र अनावश्यक मोहबाट मुक्त हुने प्रयास गर्छ।
जीवनलाई हामीले केवल प्राप्त गर्ने र गुमाउने दृष्टिले होइन, सिक्ने र बुझ्ने दृष्टिले हेर्नुपर्छ। प्रत्येक जन्मले हामीलाई केही नयाँ कुरा सिकाउँछ भने प्रत्येक मृत्युले जीवनको अनिश्चितताको बोध गराउँछ। त्यसैले मृत्युले हामीलाई डराउनुको सट्टा जीवनलाई अझ सार्थक, अर्थपूर्ण र मानवीय बनाउने प्रेरणा दिनुपर्छ।
मानिससँग समय सीमित छ। त्यसैले अरूसँग ईर्ष्या, द्वेष र अनावश्यक प्रतिस्पर्धामा जीवन बिताउनुको सट्टा प्रेम, करुणा, सेवा र सद्भावलाई जीवनको आधार बनाउनुपर्छ। जब हामी बुझ्छौँ कि संसारमा हाम्रो बसाइ पनि चोकमा केही समयका लागि उभिएको यात्रुजस्तै हो, तब मनभित्रको अनावश्यक अहंकार र मोह स्वतः कम हुँदै जान्छ।
अन्ततः जीवनको सार यही हो—जन्म र मृत्यु प्रकृतिका दुई अलग छेउ होइनन्, बरु एउटै निरन्तर यात्राका दुई विश्रामस्थल हुन्। जुन व्यक्तिले यस सत्यलाई स्वीकार गर्छ, उसले परिस्थितिबाट विचलित नभई सन्तुलित रहन सिक्छ। ऊ मृत्युसँग डराएर जीवन बिताउँदैन, बरु जीवनलाई प्रेम, सेवा, सद्भाव र आनन्दका साथ जिउने प्रयास गर्छ।
यही जीवनको वास्तविक बुझाइ हो। यही आत्मबोधले मानिसलाई बाहिरी परिस्थितिभन्दा माथि उठाएर त्यस्तो आन्तरिक आनन्दसम्म पुर्याउँछ, जहाँ भय, चिन्ता र अनावश्यक मोहका लागि कुनै स्थान रहँदैन।
