राजौरी, जम्मु–कश्मीर। जम्मु–कश्मीरको राजौरी जिल्लाका पत्रकार सुमित भार्गवले भारतको रक्षा मन्त्रालयअन्तर्गत सञ्चालित रक्षा संवाददाता तालिम (डीसीसी) २०२६ सफलतापूर्वक पूरा गरेका छन्। रक्षा मन्त्रालयको जनसम्पर्क निर्देशनालयद्वारा सञ्चालित उक्त तालिममा देशभरबाट छनोट भएका २४ जना पत्रकार सहभागी भएका थिए।
ग्रेटर कश्मीरका प्रतिनिधि भार्गव र कश्मीर न्युज ब्युरोका सुमेद मलिक उक्त तालिमका लागि छनोट हुने जम्मु–कश्मीरका दुई पत्रकार हुन्। विभिन्न चरणमा गरिएको छनोट प्रक्रियामा उनीहरूको व्यावसायिक कार्यसम्पादन तथा सैनिक अधिकारीहरूसँगको अन्तरक्रियालाई आधार बनाइएको थियो।
जम्मु–कश्मीर सरकारको सूचना तथा जनसम्पर्क विभागमा आबद्ध भार्गव राजौरी जिल्लाको सीमावर्ती मन्कोटे गाउँका बासिन्दा हुन्। उनी विगत १५ वर्षदेखि पत्रकारितामा सक्रिय छन्। उनले जम्मु विश्वविद्यालयबाट विज्ञान र शिक्षाशास्त्रमा स्नातक, शेर–ए–कश्मीर कृषि विज्ञान तथा प्रविधि विश्वविद्यालयबाट जैवप्रविधिमा स्नातकोत्तर गरेका छन्। यसका साथै, जम्मु विश्वविद्यालयबाट पत्रकारितामा स्नातक तहपछिको प्रमाणपत्र तहको अध्ययन पूरा गरेका छन्। उनले उर्दू भाषा तथा टङ्कणसम्बन्धी तालिम लिनुका साथै राजौरीस्थित बाबा गुलाम शाह बादशाह विश्वविद्यालयबाट आमसञ्चार तथा सञ्चारसम्बन्धी स्नातकोत्तर तहको अध्ययन पनि पूरा गरेका छन्।
भार्गवले सूचना तथा जनसम्पर्क विभागबाट आठ वर्षभन्दा बढी समयदेखि मान्यता प्राप्त गर्दै आएका छन्। उनले विभिन्न पुरस्कार प्राप्त गरेका छन्। भारतीय सेनाले अपरेसन सिन्दूरपछि प्रदान गरेको युद्धक्षेत्र पत्रकारिता पुरस्कार पनि तीमध्ये एक हो। सीमावर्ती क्षेत्रको सुरक्षा अवस्था र सैनिक गतिविधिबारे समाचार सङ्कलन गर्नुका साथै प्रतिकूल परिस्थितिमा समेत पत्रकारिता गरेको उनीसँग लामो अनुभव छ।
तीनवटै सुरक्षा निकायको कार्यप्रणालीबारे तालिम
रक्षा संवाददाता तालिम २०२६ अन्तर्गत सहभागी पत्रकारहरूले भारतीय जलसेनासम्बन्धी तालिम विशाखापट्टनममा, वायुसेनासम्बन्धी कार्यक्रम तेजपुरमा तथा स्थल सेनासम्बन्धी कार्यक्रम अरुणाचल प्रदेशका तेजपुर, तेङ्गा र तवाङ क्षेत्रमा पूरा गरेका थिए।
जलसेनासम्बन्धी कार्यक्रममा पत्रकारहरूले समुद्री सुरक्षाको अवस्था, भारतको विशेष आर्थिक क्षेत्रको संरक्षण तथा आत्मनिर्भर भारत अभियानअन्तर्गत जलसेनाको क्षमता अभिवृद्धिका लागि भइरहेका प्रयासबारे जानकारी प्राप्त गरेका थिए। समुद्रमा गस्ती गर्ने क्रममा सैनिकहरूले सामना गर्नुपर्ने चुनौतीबारे बुझ्ने अवसरसमेत उनीहरूले पाएका थिए। यस क्रममा पत्रकारहरूले जलसेनाको विध्वंसक युद्धपोतको अवलोकन गर्नुका साथै पनडुब्बीभित्र प्रवेश गर्ने दुर्लभ अवसर पनि प्राप्त गरेका थिए।
त्यसैगरी, वायुसेनासम्बन्धी कार्यक्रममा सहभागी पत्रकारहरूले एसयू–३० एमकेआई लडाकु विमानको रात्रिकालीन उडान अवलोकन गरेका थिए। उनीहरूले भारतीय वायुसेनाको क्षमता, आधुनिकीकरण तथा सञ्चालन प्रणालीका विभिन्न पक्षबारे पनि जानकारी हासिल गरेका थिए।
भारत–चीन सीमाको अवस्थाबारे स्थलगत जानकारी
स्थल सेनासम्बन्धी कार्यक्रम अरुणाचल प्रदेशका दुर्गम तथा उच्च हिमाली क्षेत्रमा सञ्चालन गरिएको थियो। गजराज कोरका सैनिक अधिकारीहरूले भारत–चीन वास्तविक नियन्त्रण रेखाको अवस्थाबारे पत्रकारहरूलाई जानकारी दिएका थिए। प्रतिकूल मौसम र कठिन भौगोलिक परिस्थितिका बीच सीमाको सुरक्षामा खटिएका सैनिकहरूको जिम्मेवारी तथा उनीहरूले सामना गर्नुपर्ने चुनौतीबारे पनि प्रकाश पारिएको थियो।
यस क्रममा पत्रकारहरूले भारत–चीन सीमामा पर्ने बुम्लास्थित वास्तविक नियन्त्रण रेखाको बिन्दुलगायत महत्त्वपूर्ण स्थानको भ्रमण गरेका थिए। बुम्लामा भारतीय सेना र चीनको जनमुक्ति सेनाका सैनिकबीच प्रत्यक्ष भेटघाट तथा संवाद हुने स्थानबारे उनीहरूले जानकारी लिएका थिए।
यसका अतिरिक्त होली झरना, होली रूख, बोर्डर ब्रु क्याफे, तारा देवी मन्दिर तथा तवाङ गुम्बाको भ्रमण पनि तालिमको कार्यक्रमअन्तर्गत समावेश गरिएको थियो।
रक्षा पत्रकारिताका लागि महत्त्वपूर्ण अवसर
तालिमबाट प्राप्त अनुभवबारे धारणा राख्दै भार्गवले रक्षा संवाददाता तालिम पत्रकारहरूका लागि महत्त्वपूर्ण अवसर भएको बताएका छन्। आवश्यक योग्यता पूरा गरेका ३५ वर्षसम्मका पत्रकारहरूलाई यस्तो तालिममा सहभागी भई देशको रक्षा तथा सुरक्षा प्रणालीबारे ज्ञान हासिल गर्न उनले आग्रह गरेका छन्।
भार्गवले तालिमका लागि आवेदन दिने प्रक्रियामा सहयोग गरेको भारतीय सेनाको जनसम्पर्क एकाइ, जम्मु तथा जीके समूहप्रति आभार व्यक्त गरेका छन्। साथै, तालिम सञ्चालनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेको तेजपुरस्थित जनसम्पर्क एकाइलाई पनि उनले धन्यवाद दिएका छन्।
उनका अनुसार, रक्षा संवाददाता तालिम २०२६ भारतीय जलसेना, वायुसेना र स्थल सेनाको कार्यप्रणाली बुझ्ने अवसर मात्र नभई भारत–चीन सीमाको संवेदनशील अवस्था तथा कठिन परिस्थितिमा देशको सीमा सुरक्षामा खटिएका सैनिकहरूको समर्पणलाई नजिकबाट अनुभव गर्ने महत्त्वपूर्ण माध्यम बनेको छ।
